/, Historia, Wydarzenia/Virtuti Militari – order bohaterów

Virtuti Militari – order bohaterów

Order został ustanowiony 22 czerwca 1792 r. przez -jak się później okazło złą sławą owianego- króla Stanisława Augusta Poniatowskiego .Początkowo miał kształt owalny. Na awersie widniał napis „SAR” (łac. Stanislaus Augustus Rex) zwieńczony koroną królewską, a pod monogramem można było zoabczyć  dwie gałązki palmowe. Na rewersie wygrawerowano z kolei  dwuwierszem napis „VIRTUTI MILITARI”. Już na przełomie sierpnia i września 1792 roku  po ustanowieniu statutu Orderu  zmieniono jego wygląd m.in. zmienił się kształt z owalu na krzyż .

Interesującym jest fakt  że pierwszy raz nadano go  po zwycięstwie w wojnie polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, pod Zieleńcami  kiedy dowodzący w niej królewski bratanek książę Józef Poniatowski  zaproponował nadanie specjalnego odznaczenie dla żołnierzy i po kilku dniach nadano je  w Ostrogu nad Horyniem na Wołyniu.

Udekorowanymi wtedy zostali  generałowie: ks. Józef Poniatowski, Michał Wielhorski, Tadeusz Kościuszko,ks. Eustachy Sanguszko ,  Stanisław Mokronowski,  i Józef Zajączek, dwóch pułkowników, jeden podpułkownik, dwóch majorów, dwóch poruczników oraz jeden szef szwadronu. Wprowadzono jego pięć klas: Krzyż Wielki z Gwiazdą, Krzyż Komandorski, Krzyż Kawalerski, Medal Złoty, Medal Srebrny. Nad przyznawaniem odznaczeń miała czuwać Kapituła, do której weszliby wszyscy odznaczeni 25 czerwca. Do nieodległego już końca panowania Stanisława Augusta udało się w tym czasie nadać go aż 526 osobom.

Odznaczenie posiadało zmieniające się nazwy: 17921794  Order Virtuti Militari,18061815  Order Wojskowy Księstwa Warszawskiego,18151831  Order Wojskowy Polski,18321918  Polska Odznaka Zaszczytna za Zasługi Wojenne,19191933  Order Wojskowy Virtuti Militari,19331945  Order Wojenny Virtuti Militari,19601992  Order Virtuti Militari, od 1992  Order Wojenny Virtuti Militari.

Obecnie Order opisany jes w ustawie która brzmi :

Odznaką Orderu Wojennego Virtuti Militari jest krzyż równoramienny, zakończony na rogach ramion kulkami. Na ramionach poziomych krzyża umieszczony jest napis „VIRTUTI”, na ramionach pionowych napis „MILITARI”. Ramiona krzyża w klasach I, II i III pokryte są czarną emalią w złoconym obramowaniu, w klasie IV złocone z wewnętrznym czarno emaliowanym obramowaniem i w klasie V srebrzone z wewnętrznym czarno emaliowanym obramowaniem. Napisy w klasach I, II i III są złocone, w klasach IV i V czarno emaliowane. W środku krzyża na złoconej, okrągłej tarczy w dwudzielnym wieńcu laurowym pokrytym zieloną emalią umieszczony jest biało emaliowany orzeł w kształcie z roku 1792. Na odwrotnej stronie krzyża w środku napis „HONOR I OJCZYZNA” oraz data „1792”. Krzyż w klasach I i II zwieńczony jest złoconą koroną królewską. Wymiar krzyża wynosi: w I klasie  64 mm, w klasie II  55 mm, w klasie III  45 mm i w klasach IV i V  38 mm.

Posiadanie orderu to nie tylko zaszczyt ale i przywlieje.Rzecz jasna na przestrzeniu wielków czy nawet lat zmieniały się one ale np. na sam koniec swego panowania (październik 1812 r.) książę warszawski Fryderyk August postanowił, iż każdy podoficer i szeregowy odznaczony Krzyżem Złotym lub Srebrnym miał prawo pobierać roczną pensję, do czasu awansu na oficera, lub w przypadku zwolnienia ze służby wojskowej  dożywotnio.

Innym razem  Sejm Rzeczypospolitej Polskiej poustranowił że każdy kawaler orderu (bez względu na klasę i inne pobory otrzymywane z tytułu wykonywanej pracy) będzie otrzymywał dożywotnio roczną „pensję Orderową” w wysokości 300 zł. Przyznano także odznaczonym przywileje pierwszeństwa przy przydziale ziemi,przyjmowaniu do zakładów dla inwalidów, obejmowaniu posad rządowych,  oraz uzyskiwaniu dla dzieci miejsc stypendialnych w rządowych placówkach oświatowych czy naukowych

Order bywał znoszony. Już 29 sierpnia 1792 konfederacja targowicka zabroniła jego noszenia pod groźbą surowych kar, ale zakaz uchylono w listopadzie 1793 r. 7 stycznia 1794 Rada Nieustająca unieważniła order i zakazała jego noszenia, co uchylił dekret Fryderyka Augusta w 1806 roku. 12 stycznia 1832 r. car Mikołaj I zdegradował odznaczenie do rangi rosyjskiej „Polskiej Odznaki Zaszczytnej za Zasługi Wojenne”. Miano orderu odzyskał dzięki Sejmowi Ustawodawczemu RP 1 sierpnia 1919 roku – jako Order Wojskowy Virtuti Militari.

Obowiązujące obecie klasy Orderu ustalił dekretem król saski i książę warszawski Fryderyk August (26 grudnia 1806 roku):

  • I klasa  Krzyż Wielki (z gwiazdą),
  • II klasa  Krzyż Komandorski,
  • III klasa  Krzyż Kawalerski,
  • IV klasa  Krzyż Złoty,
  • V klasa  Krzyż Srebrny.

Pierwszą „konstytucyjną” Kapitułę Orderu Virtuti Militari powołał w styczniu 1920 roku Naczelnik Państwa Józef Piłsudski. W jej skład weszli:

  • marszałek Józef Piłsudski  przewodniczący,
  • gen. broni Józef Haller,
  • gen. por. Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański,
  • gen. ppor. Jan Romer,
  • gen. ppor. Edward Rydz-Śmigły,
  • gen. ppor. Franciszek Latinik,
  • płk Mieczysław Kuliński,
  • płk Stanisław Skrzyński,
  • mjr Mieczysław Mackiewicz,
  • kpt. Andrzej Kopa,
  • kpt. Adam Koc.

Odznaczenie było nadawane nie tylko osobom ale także miasty czy obiekty.Były nimi np.  w roku 1920 miasta Lwów i Verdun, a takżę jednostki wojskowe oraz okręty. W roku 1939 uhonorowano nim Warszawę.

Z historią orderu wiąża się także inne przypadki. W 1976 roku odznaczonym został Leonid Breżniew w wyniku czego  przedwojenni dowódcy odznaczeni tym Orderem zorganizowali uroczyste złożenie swoich odznaczeń na Jasnej Górze, gdzie je zostawili przed obrazem Matki Boskiej

Po 1989 roku Orderu Virtuti Militari nie przyznano.

10 lipca 1990 prezydent Wojciech Jaruzelski uchylił uchwałę Rady Państwa PRL z 21 lipca 1974 r. w sprawie nadania Krzyża Wielkiego Orderu Wojennego Virtuti Militari Leonidowi Breżniewowi. 2 sierpnia 1995 prezydent Lech Wałęsa uchylił uchwałę Krajowej Rady Narodowej z 24 kwietnia 1946 r. w części dotyczącej nadania generałowi broni Krzyża IV klasy Orderu Virtuti Militari Iwanowi Sierowowi. 26 lipca 2006 r. prezydent Lech Kaczyński pozbawił Wincentego Romanowskiego orderu nadanego rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z 3 sierpnia 1945 r.

Obecne reguły przyznawania orderu Virtuti Militari są następujące:

  • Krzyż Wielki – I klasa  może otrzymać naczelny wódz za zwycięską wojnę, wyjątkowo  już po jej zwycięskim zakończeniu, dowódca armii lub wyższy dowódca za całokształt pracy wojennej przy wykazaniu się wybitnymi wynikami w poszczególnych kampaniach.
  • Krzyż Komandorski – II klasa  może otrzymać dowódca armii albo wyższy dowódca, wyjątkowo dowódca grupy, dywizji lub równorzędny, za śmiałe i pełne inicjatywy prowadzenie operacji wojennej, mającej duże znaczenie dla przebiegu wojny, jak również oficer, który przyczynił się wybitnie do rozstrzygającego zwycięstwa.
  • Krzyż Kawalerski  III klasa  może być nadany dowódcy oddziału do dowódcy armii włącznie za nadzwyczajne czyny bojowe lub wybitną inicjatywę, połączoną z umiejętnym i skutecznym dowodzeniem, a wyjątkowo może go otrzymać oficer sztabu za współpracę z dowódcą, jeżeli ta współpraca przyczyniła się do rozstrzygającego zwycięstwa w bitwie.
  • Krzyż Złoty  IV klasa  może być nadany żołnierzowi, który posiadał już Krzyż Srebrny (w wyjątkowych przypadkach ten warunek może być pominięty) za umiejętne i skuteczne dowodzenie oddziałem do dywizji włącznie lub za wybitną inicjatywę, zapewniającą duży sukces bojowy.
  • Krzyż Srebrny  V klasa  może być nadany dowódcy za śmiały i pełen inicjatywy czyn bojowy połączony ze skutecznym i umiejętnym dowodzeniem, a także żołnierzowi, który swoim przykładem wpłynął na towarzyszy, doprowadzając ich do wybitnego czynu bojowego lub sam dał przykład niezwykłego męstwa. Krzyżem Srebrnym mogą być także odznaczane za niezwykłe męstwo osoby cywilne, oddziały, miasta i inne zbiorowości.

Order może zostać nadany jedynie w czasie wojny lub nie później niż przez pięć lat od jej zakończenia.

 

By | 2017-11-14T11:52:09+00:00 Październik 23rd, 2017|Bez kategorii, Historia, Wydarzenia|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment